अनिल नेपाल
देउमाई–४, हाल बेलायत 🇬🇧
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन यसपटक केवल नियमित पार्टी अधिवेशनमा सीमित देखिँदैन। देशको राजनीतिक वृत्तमा आएको ठूलो हलचल, जेन–जी आन्दोलनपछि बदलिएको जनमनोविज्ञान, पुरानो राजनीतिक शैलीप्रतिको बढ्दो असन्तुष्टि र नयाँ पुस्ताले खोजिरहेको नेतृत्वको प्रश्नका बीच कांग्रेस महाधिवेशनमा प्रवेश गरेको छ।
लामो समयपछि देशले ३५ वर्षको युवा प्रधानमन्त्री पाएको छ। यो आफैँमा पुस्तान्तरणको एउटा संकेत हो। जेन–जी आन्दोलनपछि राजनीतिक दलहरूले आफूलाई पुरानै ढाँचामा चलाएर मात्र पुग्दैन भन्ने प्रश्न अझ तीव्र भएको छ। यही परिवेशमा नेपाली कांग्रेसले पनि आफूलाई ‘Congress 2.0’ का रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेको थियो। विशेष महाधिवेशनमार्फत गगन थापाको नेतृत्वमा नयाँ कार्यसमिति निर्माण हुनु त्यसैको एउटा महत्वपूर्ण राजनीतिक सन्देशका रूपमा हेरिएको छ।
तर अब प्रश्न नेतृत्व परिवर्तनमा मात्र सीमित छैन।
प्रश्न कांग्रेसको अनुहार फेरियो कि कांग्रेस स्वयं फेरियो भन्ने हो।
गगन थापाको नेतृत्वमा कांग्रेस अगाडि बढ्दैमा कांग्रेस २.० बन्ने हो कि कांग्रेसको संगठन, कार्यशैली, निर्णय प्रक्रिया, उम्मेदवार छनोटको संस्कृति, युवाप्रतिको दृष्टिकोण र जनतासँगको सम्बन्धसमेत बदलिनुपर्ने हो?
आज कांग्रेसको महाधिवेशनले यही प्रश्नको जवाफ दिनुपर्ने अवस्था छ।
जेन–जी पुस्ताको राजनीतिक चेतना र सडकमा देखिएको ऊर्जा केवल सरकार वा कुनै एउटा दलप्रतिको असन्तुष्टि थिएन। त्यसले राजनीतिक पुस्ता, राजनीतिक संस्कार र राजनीतिक जवाफदेहितामाथि नै प्रश्न उठाएको थियो। नयाँ पुस्ताले अब भाषणमा मात्र ‘युवा’ सुन्न चाहँदैन। उसले निर्णय गर्ने ठाउँमा युवा देख्न चाहन्छ। केवल मञ्चमा नयाँ अनुहार होइन, पार्टीको संरचनाभित्र नयाँ सोच र नयाँ कार्यशैली देख्न चाहन्छ।
त्यसैले आज एउटा सरल तर गहिरो प्रश्न उठ्छ—
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा ६० वर्षभन्दा कम उमेरका कति प्रतिनिधि छन्?
यो केवल उमेरको तथ्यांक होइन। यो कांग्रेसले आफ्नो भविष्यलाई कसरी हेर्छ भन्ने प्रश्न हो।
यदि देशको जनसांख्यिक संरचना बदलिँदैछ, नयाँ पुस्ता राजनीतिक रूपमा सचेत र सक्रिय हुँदैछ र जेन–जीले परम्परागत राजनीतिक संस्कारलाई चुनौती दिइसकेको छ भने त्यसको प्रतिबिम्ब कांग्रेसको महाधिवेशन हलभित्र कति देखिन्छ?
कांग्रेसले युवालाई नेतृत्वमा ल्याएको हो कि युवालाई नेतृत्वको वरिपरि ल्याएको मात्र हो?
युवालाई निर्णय प्रक्रियामा सहभागी गराएको हो कि युवाको भावनालाई राजनीतिक नाराका रूपमा प्रयोग गरेको हो?
यी प्रश्न असहज हुन सक्छन्। तर सम्भवतः अहिले कांग्रेसले आफैँलाई यही असहज प्रश्न सोध्नुपर्ने समय हो।
किनकि गगन थापा परिवर्तनको प्रतीक बन्न सक्छन्, तर एउटा व्यक्तिको अनुहारले मात्र संस्था परिवर्तन हुँदैन।
कुनै पनि राजनीतिक दलको रूपान्तरण एउटा नेताको लोकप्रियता वा नयाँ पुस्तासँगको संवादले मात्र सम्भव हुँदैन। त्यसका लागि संगठनको चरित्र बदलिनुपर्छ। निर्णय गर्ने तरिका बदलिनुपर्छ। पार्टीभित्र अवसरको वितरण बदलिनुपर्छ। टिकट वितरणको संस्कार बदलिनुपर्छ। स्थानीय तहदेखि केन्द्रसम्म नेतृत्व विकासको बाटो खुला हुनुपर्छ।
र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा—जनताले पार्टीलाई हेर्ने दृष्टिकोण बदलिन सक्ने गरी पार्टीले आफ्नो व्यवहार बदल्नुपर्छ।
त्यसैले आज कांग्रेसको अगाडि अर्को ठूलो प्रश्न पनि छ—
के यो अधिवेशनपछि कांग्रेस वास्तवमै जनताको बीचमा नयाँ कांग्रेस भएर जान सक्छ?
स्थानीय तहको निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा यो प्रश्न झनै महत्वपूर्ण हुन्छ। निर्वाचन जित्ने रणनीति बनाउनु एउटा कुरा हो, तर बदलिएको समाजको मनोविज्ञान बुझेर जनतासँग पुनः सम्बन्ध स्थापित गर्नु अर्को कुरा हो।
आजको युवा केवल ‘कांग्रेस राम्रो छ कि छैन?’ भनेर सोधिरहेको छैन।
उसले सोधिरहेको छ—
‘कांग्रेस मेरो समयको पार्टी हो कि मेरो बुबाको पुस्ताको पार्टी हो?’
उसले खोजिरहेको छ—
सायद कांग्रेस २.० को वास्तविक परीक्षा यहीँबाट सुरु हुन्छ।
नयाँ लोगो, नयाँ नारा, नयाँ नेतृत्व वा नयाँ पुस्तासँगको नयाँ भाषणले मात्र कांग्रेस २.० बन्दैन। कांग्रेस २.० तब बन्छ, जब कांग्रेसको पुरानो राजनीतिक संस्कारलाई नयाँ पुस्ताले प्रश्न गर्न पाउँछ, जब नेतृत्वको ढोका नयाँ पुस्ताका लागि खुल्छ, जब निर्णय प्रक्रियामा पुस्तान्तरण देखिन्छ र जब पार्टीले जनतासँग आफ्नो सम्बन्धलाई फेरि परिभाषित गर्छ।
आज नेपाली कांग्रेस एउटा ऐतिहासिक मोडमा उभिएको छ।
एकातिर लामो राजनीतिक इतिहास, संगठन र देशको लोकतान्त्रिक यात्रामा उसको महत्वपूर्ण भूमिका छ। अर्कोतिर नयाँ पुस्ताको असन्तुष्टि, बदलिँदो राजनीतिक चेतना र पुरानो राजनीतिक शैलीप्रतिको प्रश्न छ।
यी दुईबीच कांग्रेसले कुन बाटो रोज्छ भन्ने कुरा केवल कांग्रेसको आन्तरिक विषय रहने छैन। यसको प्रभाव नेपालको आगामी राजनीतिक दिशामै पर्न सक्छ।
त्यसैले यो महाधिवेशनमा चासो केवल ‘को सभापति हुन्छ?’ भन्ने प्रश्नमा सीमित छैन।
प्रश्न अझ ठूलो छ—
कस्तो कांग्रेस जन्मिन्छ?
६० वर्षमुनिका कति प्रतिनिधिको आवाज महाधिवेशनमा सुनिन्छ?
कति नयाँ अनुहार निर्णय गर्ने ठाउँमा पुग्छन्?
कति पुराना संरचना प्रश्नको घेरामा पर्छन्?
कति युवाले अब कांग्रेसभित्र आफ्नो भविष्य देख्न थाल्छन्?
र महाधिवेशनपछि कांग्रेस जनताको घरदैलोमा जाँदा उसले केवल नयाँ नेतृत्वको अनुहार लिएर जान्छ कि साँच्चिकै नयाँ राजनीतिक संस्कार लिएर जान्छ?
किनकि आज देशले कांग्रेससँग केवल नेतृत्व परिवर्तन मागेको छैन।
देशले परिवर्तनको अनुभूति खोजिरहेको छ।
र सायद नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको सबैभन्दा ठूलो प्रश्न यही हो—
‘Congress 2.0’ एउटा राजनीतिक दाबी मात्रै हो, कि अब साँच्चिकै नयाँ कांग्रेसको सुरुवात हुँदैछ?
0 comments:
Post a Comment