एक पटक पुग्नै पर्ने पर्यटकीय गन्तव्य : थुम्केरानी

जीवन शर्मा

इलामको सूर्योदय नगरपालिका अन्तर्गतको फिक्कल बजारबाट उत्तर–पश्चिम दिशामा तथा माइजोगमाई गाउँपालिका को केन्द्र नयाँबजारबाट करिब ५.५ किलोमिटर उत्तरमा अवस्थित रमणीय पर्यटकीय गन्तव्य हो थुम्केरानी । प्राकृतिक सुन्दरता, धार्मिक महत्व, जैविक विविधता र ऐतिहासिक रहस्य बोकेको थुम्केरानी पुग्ने जो–कोहीले जीवनमै फरक अनुभूति प्राप्त गर्ने गर्छन् । त्यसैले थुम्केरानीलाई “एक पटक पुग्नै पर्ने ठाउँ” भन्दा फरक नपर्ला ।

कसरी पुग्ने थुम्केरानी ?

फिक्कल बजारबाट नयाँबजारसम्म पुग्न विभिन्न सवारी साधन उपलब्ध छन् । निजी सवारी साधन हुनेहरूका लागि यात्रा अझ सहज हुन्छ । सूर्योदय नगरपालिकाको बरबोटेबाट रम्फोक–ढोडे हुँदै साघुबेसी पुगिन्छ । जोगमाई खोलाको काखमा अवस्थित साघुबेसीको प्राकृतिक बनावटले यात्रुलाई छुट्टै आनन्द दिन्छ ।

त्यसपछि उकालो बाटो हुँदै नयाँबजार पुग्दा प्रकृतिले सजाएको सफा र आकर्षक बजारले आगन्तुकलाई स्वागत गर्छ । नयाँबजारबाट सोलिङ गरिएको बाटो हुँदै जङ्गलको मनोरम दृश्य पार गरेपछि थुम्केरानी पुग्न सकिन्छ । नियमित सार्वजनिक यातायात कम भए पनि आवश्यकताअनुसार सवारी रिजर्भ गरेर यात्रा गर्न सकिन्छ ।

ऐतिहासिक तथा धार्मिक महत्व

थुम्केरानी क्षेत्र धार्मिक तथा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ । जौबारी जाने बाटोमा रहेका दुई विशाल ढुङ्गा किरात सभ्यता र बौद्ध धर्मसँग जोडिएका मानिन्छन् । स्थानीयका अनुसार त्यहाँ रहेको पुरानो गुम्बा पनि ऐतिहासिक महत्व बोकेको छ ।

ती ढुङ्गामा कुँदिएका अक्षरहरू कहिले लेखिए ? कसले लेखे ? यसको यकिन इतिहास अझै खोजीकै विषय बनेको छ । किरात संस्कृतिमा “लुङ” को विशेष महत्व रहेको पाइन्छ भने बौद्ध धर्मसँग सम्बन्धित गुम्बाले यस क्षेत्रलाई थप रहस्यमय बनाएको छ ।

थुम्केरानीमा रहेको नागथान, नागपोखरी र नागढुङ्गासँग सम्बन्धित विभिन्न जनविश्वास अहिले पनि प्रचलित छन् । स्थानीय विश्वासअनुसार देवस्थलबाट कुनै सामान लगेमा पुनः त्यहीँ फर्काइदिने रहस्यमय शक्ति रहेको मानिन्छ । सन्तान प्राप्तिका लागि पनि यहाँ पूजाआजा गर्ने परम्परा रहेको बताइन्छ ।

वनस्पति र जडीबुटीको खानी

थुम्केरानी क्षेत्र जैविक विविधताले भरिपूर्ण छ । यहाँ विभिन्न प्रकारका वनस्पति तथा औषधीय जडीबुटी पाइन्छन् । विशेषगरी सतुवा जस्ता बहुमूल्य जडीबुटी औषधीय गुणका कारण महत्वपूर्ण मानिन्छन् ।

यस क्षेत्रमा पाइने “निसा झार” बारे स्थानीय समाजमा रोचक किंवदन्ती पनि प्रचलित छ । पुराना पुस्ताका अनुसार उक्त झारको असरले मानिसहरू दिशाहीन भई एकै ठाउँ वरिपरि घुमिरहने गर्थे भन्ने विश्वास छ । यस्ता वनस्पतिको वैज्ञानिक अध्ययन गर्न सके महत्वपूर्ण तथ्य बाहिर आउन सक्ने सम्भावना देखिन्छ ।

प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिएको थुम्केरानी

थुम्केरानीको भौगोलिक बनावट अत्यन्त आकर्षक छ । हरियाली जंगलले ढाकिएका साना–साना डाँडाकाँडा, मनमोहक सूर्योदय र सूर्यास्त, नजिकै देखिने हिमशृङ्खला तथा तल फैलिएको तराई क्षेत्रको दृश्यले पर्यटकलाई लोभ्याउँछ ।

साँझपख तराईका क्षेत्रमा टल्किने बिजुली बत्तीको दृश्यले अझ छुट्टै आनन्द दिन्छ । वरिपरिका पहाडी गाउँ र रंगीन घरहरूले थुम्केरानीको सौन्दर्यलाई झनै आकर्षक बनाएका छन् ।

सन्दकपुर–जौबारी यात्राको प्रमुख प्रवेशद्वार

थुम्केरानी सन्दकपुर, जौबारी, तुम्लिङ, मेघ्मा र चित्रेगुम्बा जाने पर्यटकहरूको प्रमुख मार्ग पनि हो । नेपाल–भारत सीमाक्षेत्रमा रहेका यी पर्यटकीय स्थल प्राकृतिक, धार्मिक तथा पुरातात्त्विक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छन् ।

विशेषगरी “इलामको मनाङ–मुस्ताङ” भनेर परिचित सन्दकपुर क्षेत्र घुम्न जानेहरूका लागि थुम्केरानी स्वागतद्वार जस्तै बनेको छ । मेघ्मा गुम्बा, फेन्सोङ गुम्बा, दुर्विन गुम्बा र गेजिङ गुम्बा एकै समयमा निर्माण भएको भन्ने स्थानीय विश्वास पनि पाइन्छ ।

परिवारसँग घुम्न उपयुक्त गन्तव्य

थुम्केरानी परिवार, साथीभाइ तथा नवविवाहित जोडीहरूका लागि उपयुक्त गन्तव्य मानिन्छ । पिकनिक, घुमघाम तथा प्राकृतिक वातावरणमा समय बिताउन चाहनेहरूका लागि यो क्षेत्र उत्कृष्ट छनोट बन्न सक्छ ।

बालबालिकासँग घुम्न जाने परिवारका लागि पनि थुम्केरानी निकै रमाइलो गन्तव्य हो । शान्त वातावरण, हरियाली जंगल र खुला प्राकृतिक क्षेत्रले यहाँ पुग्ने जो–कोहीलाई आनन्दित बनाउँछ ।

कहाँ बस्ने ?

थुम्केरानीमा पर्यटकका लागि बसोबासको राम्रो व्यवस्था रहेको छ । लामो समय बैंकिङ सेवामा कार्यरत रही अवकाशपछि पर्यटन व्यवसायमा लाग्नुभएका लिलाबल्लभ आचार्यको टोलीले सञ्चालन गरेको “थुम्के रिसोर्ट” अहिले पर्यटकको रोजाइ बन्दै गएको छ ।

रिसोर्टमा स्थानीय परिकारलाई प्राथमिकता दिइएको छ । कोदोको ढिँडो, सिस्नोको दाल, आलुको तरकारी, भालुचिण्डेको अचार तथा मालिङ्गोको टुसाजस्ता स्थानीय परिकारले आगन्तुकलाई गाउँघरको स्वाद दिलाउने गर्छन् ।

करिब ४० जनासम्म अट्ने क्षमताको रिसोर्टमा बालबालिकाका लागि पिङलगायत मनोरञ्जनका सामग्री राखिएका छन् । साथै भ्यु टावर, पोखरी तथा जिपलाइन निर्माणको तयारीसमेत भइरहेको छ ।

पर्यटन प्रवर्द्धनको आवश्यकता

प्राकृतिक, धार्मिक, ऐतिहासिक र जैविक विविधताले भरिपूर्ण थुम्केरानीलाई व्यवस्थित रूपमा प्रचार–प्रसार र संरक्षण गर्न सके इलामकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना प्रबल छ । स्थानीय सरकार, पर्यटन व्यवसायी तथा सरोकारवालाहरूले आवश्यक पूर्वाधार विकास र संरक्षणमा ध्यान दिन सके यस क्षेत्रले पर्यटनबाट ठूलो लाभ लिन सक्छ ।

अन्त्यमा

थुम्केरानी केवल एउटा घुम्ने ठाउँ मात्र होइन, प्रकृतिसँग नजिक हुने, इतिहासलाई महसुस गर्ने र आत्मिक आनन्द प्राप्त गर्ने स्थल पनि हो । समय निकालेर एक पटक थुम्केरानी पुग्ने हो भने त्यहाँको प्राकृतिक सुन्दरता र शान्त वातावरणले जीवनभर सम्झिरहने अनुभूति दिने निश्चित छ ।