२५ साउन, इलाम ।
यो पर्व एक वर्षभित्र दिवङ्गत भएका आफन्तहरूको सम्झनामा मनाइन्छ। धार्मिक विश्वास अनुसार, यस दिन नगरपरिक्रमा गर्दा मृत आत्माले गाईको पुच्छर समाई वैतरणी पार गर्ने मान्यता छ। श्रद्धालुहरूले दूध, फलफूल, रोटी, चिउरा, दही, अन्न र नगद दान गर्ने चलन अझै पनि जीवित छ।
इतिहासमा फर्किँदा, गाईजात्रा राजा प्रताप मल्लको पालादेखि सुरु भएको जनश्रुति पाइन्छ। पुत्रवियोगमा डुबेका रानीको मन बुझाउन राजा प्रताप मल्लले प्रजाहरूलाई आफ्ना मृत आफन्तहरूको सम्झनामा गाईजात्रा निकाल्न आदेश दिएका थिए। त्यसपछि मृत स्मरणसँगै हास्य–व्यङ्ग्यको प्रचलन पनि सुरु भयो।
इलाममा गाईजात्राले सांस्कृतिक एकता मात्र होइन, स्थानीय कलाको संरक्षणमा पनि योगदान पुर्याएको छ। नेवार समुदायका घर–घरमा बिहानैदेखि तयारी सुरू हुन्छ, परम्परागत बाजागाजा बजाउँदै समूहगत प्रदर्शन गरिन्छ, र बजार क्षेत्रमा प्रहसन तथा व्यङ्ग्यात्मक झाँकी प्रस्तुत गरिन्छ। सामाजिक विकृति–विसङ्गतिलाई व्यङ्ग्यका माध्यमबाट उजागर गर्ने यो परम्परा इलामवासीले गर्वका साथ जोगाइरहेका छन्।
यस्तै, पुराना पुस्ताका कलाकारहरूको योगदान पनि स्मरणीय रहँदै आएको छ। इलामका एक स्थानीय कलाकारको निधनपछि उनका छोराले निरन्तर रूपमा गाईजात्रामा भाग लिन थालेको उदाहरणले यस पर्वलाई स्मृति र संस्कृतिको संगालोका रूपमा स्थापित गरेको छ।
आज इलामको बजार क्षेत्र हाँसो, गीत, नाच र रङ्गले भरिएको छ— दुःखलाई पनि उत्सवमा बदल्ने अद्भुत नेपाली संस्कृतिको सन्देश बोकेको गाईजात्राले फेरि एकपटक इलामलाई सांस्कृतिक राजधानीजस्तै सजाएको छ।
0 comments:
Post a Comment